Dia Internashonal di Tradukshon i Siman di Kultura 2024

Pakiko selebrá dia 30 di sèptèmber?

30 di sèptèmber ta Dia Internashonal di Traduktor. INIC a selebrá e dia akí dia 1 di òktober durante Siman di Kultura pa trahadó i invitadonan.

  • 30 di sèptèmber ta dia di San Hierónimo: patrono i traduktor di gran parti di e promé beibel na Latin (mihó konosí komo Vulgata).
  • E dia ta inisiativa di International Federation of Translators (FIT) ku ta hopi ligá na UNESCO.
  • Tradukshon ta konektá kulturanan diverso. E ta duna un lesadó e oportunidat pa wak mas ayá di su propio límite i konteksto kultural.
  • Un traduktor ta habri un mundu nobo i deskonosí pa e lesadó. E ta yuda krea palabra nobo, e ta trese pensamentu dilanti ku por ta diferente den e kultura i lenga tradusí, i asina ekspandé horizonte kultural di e lesadó.

Durante e selebrashon kombiná akí, sr. Jeroen Heuvel, papiamentista i traduktor di diferente dokumento di papiamentu pa hulandes, a pone atenshon na e trabou di un traduktor i e kalidat di su tradukshon.

Na kada fishi su balor: alumno i traduktor

Sr. Heuvel a duna un bista kon traspaso di konosementu, pa medio di tradukshon, a pone ku diferente pueblo na diferente parti di mundu a haña akseso na diferente obra literario importante, entre otro beibel, i kon esaki a kontribuí na ekstenshon di e kantidat di obra literario den diferente pais. Historia di tradukshon na Kòrsou a haña atenshon i el a kuestioná ademas si Inteligensia Artifisial (IA) lo por remplasá e trabou di un traduktor den futuro serkano òf lehano.

Jeroen a pone atenshon spesial na e papel di traduktor òf tradukshon den nos enseñansa. El a indiká ku den enseñansa sekundario ta eksigí pa alumno di havo 5 i vwo 6 traha un èksamen final por eskrito pa tèst su abilidat di lesa na Papiamentu. Normalmente, na otro pais, ta skohe artíkulo argumentativo òf kontemplativo na nivel pre-akadémiko, salí for di korant òf revista nashonal, ku na paisnan manera Inglatera, Spaña i Hulanda ta keda publiká regularmente. Pero nos no tin korant, ni revista na papiamentu ku ta kontené artíkulo di e kaliber akí. Pa tòg mantené e eksigensia akí (heredá di e sistema kolonial di èksamen final pa havo/vwo na hulandes), ministerio ta apuntá traduktor pa buska i tradusí tekstonan di èksamen di havo/vwo for di un lenga stranhero. Mayoria biaha ta trata di teksto ku tópiko ku e alumno no ta konosí kuné òf ku no ta apelá na dje. Esaki segun Jeroen ta un uso ‘apsurdo, bizar, loko di remate, estrambótiko’ di tradukshon. Ta bira tempu segun e pa nos trese kambio den nos èksamen final di papiamentu i establesé nos propio standart i norma pa e kalidat di e tekstonan konserní.

Ademas alumnonan di abla papiamentu ta tradusí henter dia na skol. Buki ta na hulandes, miéntras ku alumnonan su sesu ta prosesá tur e konosementu ku nan haña na papiamentu. Ora nan ta kontestá pregunta sinembargo e proseso ta kontrali, promé nan ta prosesá e pregunta na papiamentu den nan kabes, pa despues duna kontesta na hulandes. Segun INIC, ora ta trata siñamentu di un lenga stranhero manera ingles, tradukshon ta bira tripel. Aunke, segun Jeroen, mester atmití ku mayoria di nos alumnonan no ta dominá abilidat di tradukshon sufisientemente bon, el a indiká ku nos alumnonan meresé dos diploma ora nan slag: un pa e materianan ku nan a slag p’e i un pa e tradukshon konstante di informashon durante nan periodo eskolar.

Na kada fishi su balor: dosente i traduktor

Sra. Hilda de Windt-Ayoubi, poeta, dosente di idioma i tradukshon na nivel universitario, ta un persona ku hopi eksperiensia riba tereno di tradukshon literario. E ta konosí entre otro pa tradukshon di obranan di Kahlil Gibran na papiamentu. Hilda a kompartí su eksperensia komo traduktor ku e presentenan den su charla ‘Ku tradusí, brùg nos ta konstruí. Eksperensia den tradukshon kompartí’.

Na kada lenga su balor: di guene, hulandes i ingles pa papiamentu

Sra. Elia Isenia a para ketu na dicho i proverbionan di ántes i tradukshon di palabranan hulandes òf ingles ku a nase a base di papiamentisashon di lenganan stranhero.

Algun ehèmpel ku a bin dilanti den su presentashon ta: dèdèmèntò (death men don’t talk), kachimiskeilu (kan me niet schelen) i Te de dei bo kachi wei nato na Kòrsou grandi, un ekspreshon na Guene (No por! Stòp di pompa! Karaho!) ku a keda inmortalisá pa Harry Zimmerman (d.f.m.), den su kansion ganadó di festival di tumba, na 1983.

Futuro: un ret di traduktor?

E intenshon di INIC ta pa lanta un Ret di Traduktor pa nos por tin un grupo di profeshonal ku huntu ta bai atendé i profeshonalisá nan trabounan di tradukshon.

Si bo ta un traduktor i bo ke sigui profeshonalisá bo mes, manda nos bo datonan pa nos por inkluí bo den nos ret i pa bo keda al tanto di nos aktividatnan den futuro. Yena e formulario athunto i nos lo aserká bo:

https://survey.alchemer.eu/s3/90756102/tradukshon.

Un danki na Dienst Openbare Scholen (DOS) ku a permití nos hasi uso di su sala di reunion, Kas di Arte Kòrsou pa e artefaktonan kultural, Lyric Bito pa saka potrèt i Communications by Bonce tv pa e video di e aktividat.

 

pap_CURPAP